TESSERAE

TESSERAE
nomen ludi apud Veteres multum usitati. A. Gellius, l. 1. c. 20. Κύβος est figura ex omni latere quadrata: quales sunt Tesserae, quibus in alveolo luditur: ex quo ipsae quoque appellatae κύβοι. Ubi Tesseras sive cubos a cubo denominari scribit: aliis Tesserarum figuram, quae cubi appellantur, cubo nomen dedisse existimantibus. Quale id ludi genus fuerit, non adeo obvium: Dempsterus cumTalis confundit, uti visum; At numerus Talorum maior. Martialis, l. 14. Epigr. 15.
Non sum Talorum numero par Teserta ———
Talis enim ludebatur quatuor, tesseris vero duabus, ad summum tribus. Et distinguit Gellius, l. 18. c. 13. Talos aut tesserulas: ut alia omittam. Gronovius hôc nomine intelligit Ludum duodecim scriptorum, admodum similem illis, qui hodie Trictrac; aut Verkeeren ant Lurtschen aut simplicius genus Aus und ein Gallis Germanisque utrisque appellantur. Et certum in tabula lusoria, ut apud nos, sic olim apud Veteres duplicem praecipue lusum viguisse, Calculorum seu Latrunculorum et Tesserarum, quem et Tabulae lusum simpliciter nominabant; in quo calculi quoque adhibiti. Mittebantur itaque Tesserae vel iactabantur per pyrgum seu fritillum, (praeter pyrgum etiam ψηφοβόλον habet Ioh. Antiochensis) ut hodieque inter collusores diffidentes: Calculique dabantur et movebantur in eadem tabula vel alveo lusorio, notato duodecim lineis, sive scriptulis utinque, Martailis, l. 14. Epigr. 17.
Hic mihi bissenô numeratur Tessera punctô:
Per quae collocabantur et procedebant calculi, prout illos Fortuna iactus et ars iactum disponentis iuviset: Calculum vero reducere licitum non erat, nisi adversarius concederet. Erant calculorum triginta, quindecim russei seu nigri et quindecim albi: Tesseris vero plurimum duabus, interdum et tribus utebantur. De illis cento Virgilianus,
Triginta magnis adversos orbibus Orbes.
De istis, Seneca in ludo de morte Claudii, extr.
Nam quoties missurus erat, resonante fritillô,
Utraque subductô fugiebat Tessera fundo.
Seriem linearum seu scriptorum, Iter Petroniu; Tramitem vetus Epigr. vocat; quem qui occupâsset, et adversarium cum calculis in sua parte frequentibus, minimum uno, reliquisset, victor erat: Quod Petronius omnium testorum iter consumere, ait, vide Ioh. Frider. Gronov. de Pecunia vet. l. 3. c. 15. et supra, ubi de Scriptorum duodecim ludo. Inventorem Ludi, Graec. τῆς πεττείας, Palamedem faciunt plurimi. Nonnulli de Latrunculorum id concedentes ludo, Tesserarum ludum ab Aegyptiis ortum fuisse, contendunt ex Platonc in Phaedro: Nam πεττεία haec cursum Solis ostendebat, per duodecim Zodiaci signa, ut Eustathius monet. Vide Anton. Thysium, Notis in Gellium, l. 1. c. 20. Salmasius duplicem apud Graecos usitatam πεττείαν contendit, alteram simplicissimam, quinque solum calculis (quos Graeci πιςςοὺς dicunt) ab utraque ludentium parte, absque tesseris, tractatam; alteram, longe operosiorem et ingeniosiorem, tesseris calculisque 15. utrinque ludi solitam: In illa, tabulam decem lineas habuisse, quinas ab utraque parte, et mediam inter illas, Sacram dictam, ad quam victus quasi ad ultimam anchoram confugerit; in ista, duodecim lineas sive scripta
fuisse, in quibus ad tesserae iactum calculi fuerint dati: illam palamedis, hanc Aegyptiorum fuisse inventum ait. Certe Sophocles de his πεςςοῖς loquens, quos primus invenit Palamedes, semper eos ἀπο τῶ κύβων separat: Hesychius quoque, ubi πεττείαν ἀπὸ τῆς κυβείας distinguit, priori voce simplicem illam, quae meris calculis: posteriore vel simplicem item, in qua meris tesseris, vel duplicem illam, in qua et tesserae iactabantur, et ad earum iactum calculi movebantur, quamque διὰ κύβων πεττείαν plene alibi vocat, intellectam vult. De Latrunculorum ludo suô locô. Materiam quod attinet, apud Petronium Satyr. Trimalcionem tabulâ terebinthinâ, Tesseris. crystallinis, et locô calculorum aureis argenteisqueve denariis, usum fuisse legimus: e'ligustro et ebore alias Tesserae frequentes, etc. Haec de ludo, in quo et Tesseris et calculis pugna fiebat: Sed et solis Tesseris non rarô ludebant, et quidem tribus antiquitus; mediâ aetate duobus, postremô aevô ad trinos redeunte. In hoc ludo, missus seu iactus duo inprimis notabiles erant, Senio et Maonas; quorum ille Graecis Κῶος, hic Χίος, dictus est: Suid. in voce Κῶος, ὁ μέν γὰρ Χίος ἐδυν´ατο ἑν ὅδε Κῶος ἕξ. Unde proverb. Κῶος πρὸς Χίον, de comparatione maxime imparium. An autem hi iactus a numero punctorum, an Tesserarum omnium situ, nomen nacti sint (Non enim singulis Tesseris, sed tribus, ut dictum lusisse videntur) incertum est. Interim hoc certum est, Tesseras punctis notatas fuisse, Hadr. Turnebus, Adversar. l. 5. c. 6. Quo proin trahit Gronovius versum Martialis de bisseno puncto, proxime laudatum: quae cum alii explicent de lineis seu scriptis seu γραμμαῖς tabulae; ille de numeris, in ipsis Tesseris punctis ac signatis, accipit; Ita enim is, Unde numeros pro Tesseris, in quibus numerantur puncta, Ovidius l. 2. Artis, v. 203. Numerosque manu iactabit eburnos. Et
nihil verius illâ vulgi Interpretum sententiâ, in hac Tabula binis teseris ludi, sive exerceri Tesserarum et calculorum lusum, quô Tesserae summum habebant duodecim puncta, nempe si exsistant duo seniones: in quo per tesseras numerantur usque ad 12. puncta. Si plura numerari dixisset, plures forte Tesseras intellexisset, loco cit. Videtur tamen, Senio, qui alias Basilicus, item Venus, (namqueve nomina haec Tesserarum aeque ac Talorum ludo nonnulli communia faciunt) is dictus esse iactus, cum omnes tres Tesserae senionem ostenderent; cui Canis seu Canicula, cum nempe tres monades prodirent; opponebatur. Persius, Sat. 3. v. 48.
——— Quid dexter Senio serret,
Scire erat in votis, damnosa Canicula quantum
Raderet.
Quod probatur veriverbiô, Aut tres sex, aut tres Tesserae: quô indigitatur, aut omnia lucrari, aut omnia perdere nobis constitutum esse. Eundem Senionem Rhodiginus Midam quoque nominatum esse, annotavit, In Tesserario ludo Midas iactus erat fortunatissimus; ex Suida, ubi ait,
Μίδας ὁ ἐν χύβοισιν εὐβουλότατος,
Midas in tesseris consultor optimus.
Aliud significabat senio in Talorum ludo, ubi similiter felicissimus habebatur. Stesichorius iactus, cuius mentionem facit praefatus Cael. Rhodig. l. 20. c. 27. aliud ludi genus innuere videtur, in quo octonarius numerus victoriam dabat: idqueve ex eo, qod monumentum Poetae huius ex octonis constaret omnibus, unde Proverb. Α῞παντα ὀκτώ. Porro, Tesserae in conviviis, non minus quam Latrunculi frequentissimae. Iul. Capitolin. in Vero, c. 5. Post convivium lusum est Tesseris usque ad lucem. Senile inprimis expercitamentum, Cicer. de Senect. c. 16. Nobis senibus ex lusionibus multis Talos relinquant et Tesseras: apud Latinos nempe; Graecis enim puerile id etc. Vide Thom. Godwyn. Anthol. Rom. l. 2. Sect. 3. c. 13. Thom. Dempst. Paralipom. in Rosin. l. 5. c. 1. Alios; imprimis vero Claud. Salmas. qui ludum hunc Veterum praeclare illustravit, ad Flav. Vopisc. in Vita Proculi, c. 13. nec non hîc passim, praesertim ubi de Alea, item in voce, Planum, Plistobolinda et Tabula: uti de voce Ambigua Lartis Tolumnii Veientium Regis in Tesserarum iactu, Legatis Romanis exitiali, Liv. l. 4. c. 17.

Hofmann J. Lexicon universale. 1698.

Look at other dictionaries:

  • Tesserae — Tessera (lat. für Viereck; Plural: tesserae; das Wort ist abgeleitet vom altgriechischen τέσσαρες / téssares – vier ) ist die Bezeichnung für die kleinen viereckigen Plättchen aus Stein, Keramik, Erz, Blei, Bein, Terrakotta oder Glas, mit denen… …   Deutsch Wikipedia

  • Tesserae —    Small pieces of stone or glass cut into squares and used to create mosaics. Tesserae of different colors are glued to the wall, ceiling, or floor to form an image or decorative pattern and the spaces between them are then grouted to produce an …   Dictionary of Renaissance art

  • Tesserae — Tessera Tes se*ra, n.; pl. {Tesser[ae]}. [L., a square piece, a die. See {Tessellar}.] A small piece of marble, glass, earthenware, or the like, having a square, or nearly square, face, used by the ancients for mosaic, as for making pavements,… …   The Collaborative International Dictionary of English

  • tesserae — the nonectodermal prismatic calcifications forming a major portion of the mineralized tissue in sharks. A tessera consists of one or more irregular layers of calcifications surrounding a radiating cluster of cells (easily seen on the prepared… …   Dictionary of ichthyology

  • tesserae — n. mosaic tile; small tablet of wood or bone that was used as a token or ticket in ancient Greece and Rome …   English contemporary dictionary

  • Tesserae (video game) — Tesserae is a single player computer game developed by Nicholas Schlott and published by Inline Design in 1990 for the Macintosh. The game was also published for the Game Boy and Game Gear handhelds by GameTek.External links*… …   Wikipedia

  • Semper bene cadunt Jovis tesserae. — См. Все на свете к лучшему …   Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)

  • mosaic — mosaically, adv. /moh zay ik/, n., adj., v., mosaicked, mosaicking. n. 1. a picture or decoration made of small, usually colored pieces of inlaid stone, glass, etc. 2. the process of producing such a picture or decoration. 3. something resembling …   Universalium

  • Mosaic — /moh zay ik/, adj. of or pertaining to Moses or the writings, laws, and principles attributed to him: Mosaic ethics. Also, Mosaical. [1655 65; < NL Mosaicus, equiv. to LL Mos(es) MOSES + aicus, on the model of Hebraicus Hebraic] * * * Surface… …   Universalium

  • Список тессер на Венере — Тессера (в переводе с греческого черепица[1]) название деталей рельефа поверхности Венеры, представляющих собой сильно пересеченные возвышенные участки, сверху похожие на паркет или черепицу[2]:14. Впервые обнаружены АМС «Венера 15» и «Венера… …   Википедия

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.